Een maand met een bijzondere plaats
Ramadan is de maand waarin de Koran voor het eerst aan de profeet Mohammed (vzmh) werd geopenbaard. Daarom is het voor moslims de mooiste maand van het jaar. De islamitische kalender volgt de maan. Daardoor schuift de ramadan elk jaar ongeveer elf dagen op. In 2027 begint hij rond 8 februari. De precieze dag hangt af van de nieuwe maan.
Koran 2:185
شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَىٰ وَالْفُرْقَانِ ۚ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ ۖ وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ ۗ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَىٰ مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ﴿١٨٥﴾
De maand Ramadaan is het waarin de Koran werd neergezonden als een leidraad voor de mensen en als duidelijke bewijzen van de leidraad en het reddend onderscheidingsmiddel. Wie van jullie aanwezig is in de maand die moet erin vasten en als iemand ziek is of op reis, dan een aantal andere dagen. God wenst het jullie gemakkelijk te maken en niet moeilijk. Maakt het aantal dus vol en verheerlijkt God. Misschien zullen jullie dank betuigen.
Wat vasten precies is
Van de dageraad tot zonsondergang eet en drinkt een vastende moslim niets, ook geen water. Hij rookt niet en heeft geen seks. In Vlaanderen is dat in februari ongeveer elf à twaalf uur.
Vasten is meer dan niet eten. Wie vast, let ook op zijn tong, zijn humeur en zijn gedrag. De Profeet (vzmh) zei dat God geen boodschap heeft aan het honger lijden van iemand die blijft liegen en onrecht doen (Sahih al-Boechari 1903). Een vastende moslim probeert dus geduldiger, vriendelijker en gulzer te zijn dan anders.
Voor de dageraad eten de meeste moslims een maaltijd: de soehoer. Bij zonsondergang breken ze het vasten, vaak met een dadel en wat water. Die maaltijd heet de iftar. ‘s Avonds gaan veel moslims naar de moskee voor een extra gebed, de tarawieh.
Waarom moslims vasten
De eerste reden is eenvoudig: God vraagt het.
Koran 2:183
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ﴿١٨٣﴾
Jullie die geloven! Aan jullie is voorgeschreven te vasten, zoals het was voorgeschreven aan hen die er voor jullie waren – misschien zullen jullie godvrezend zijn.
Het doel staat in hetzelfde vers: “misschien zullen jullie godvrezend zijn”. Vasten leert je dat je meer bent dan je honger en je gewoontes. Als je je een hele dag kan inhouden voor God, dan kan je ook je woede inhouden, of je tong.
Vasten leert ook medeleven. Wie zelf honger heeft gevoeld, vergeet de mensen niet die elke dag te weinig hebben. Daarom geven moslims in de ramadan meer aan goede doelen. Op het einde van de maand geeft elke moslim de zakaat al-fitr: een kleine gift, zodat ook arme mensen het feest kunnen vieren.
En vasten is een nieuwe start. De Profeet (vzmh) zei: “Wie de ramadan vast uit geloof en in de hoop op Gods beloning, krijgt zijn vroegere zonden vergeven.” (Sahih al-Boechari 1901)
Wie moet niet vasten?
God maakt het niet moeilijk. De Koran zegt het zelf: “God wenst het jullie gemakkelijk te maken en niet moeilijk.”
Koran 2:184
أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ ۚ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ ۚ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ ۖ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ ۚ وَأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ ۖ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ ﴿١٨٤﴾
voor een bepaald aantal dagen. Maar als iemand van jullie ziek is of op reis, dan een aantal andere dagen. En zij die er wel toe in staat zijn [maar het niet doen] hebben als vervangende plicht een behoeftige te spijzigen, maar als iemand uit zichzelf iets goeds doet, is dat beter voor hem en dat jullie vasten is ook beter voor jullie, als jullie dat maar weten.
- Wie ziek is of op reis, vast niet en haalt de dagen later in.
- Wie het blijvend niet kan, bijvoorbeeld door ouderdom of een chronische ziekte, vast niet. In de plaats geeft hij eten aan een arme voor elke dag.
- Kinderen moeten pas vasten vanaf de puberteit. Veel kinderen oefenen al eens een halve dag, omdat ze graag meedoen.
- Vrouwen tijdens hun maandstonden of na een bevalling vasten niet en halen de dagen later in. Ook zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, mogen het vasten uitstellen als het voor hen of het kind te zwaar is.
Een moslim die zichzelf schade toebrengt door toch te vasten, doet dus niet wat God vraagt.
De nacht van de beslissing
In de laatste tien nachten van de ramadan ligt een bijzondere nacht: laylat al-qadr. In die nacht begon de openbaring van de Koran. Moslims bidden die nachten extra, in de hoop die nacht te vinden.
Koran 97:1-3
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ ﴿١﴾ وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ ﴿٢﴾ لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ ﴿٣﴾
1Wij hebben hem neergezonden in de nacht van de beslissing. 2En hoe kom jij te weten wat de nacht van de beslissing is? 3De nacht van de beslissing is beter dan duizend maanden.
Het suikerfeest
Na de ramadan volgt het Eid al-Fitr, in Vlaanderen vaak suikerfeest genoemd. Families staan vroeg op, gaan samen naar het feestgebed, bezoeken elkaar en de kinderen krijgen cadeautjes. In 2027 valt het rond 9 of 10 maart.
Ramadan op school en op het werk
Ben je collega, leerkracht, trainer of buur van iemand die vast? Een paar tips:
- Je hoeft niet te stoppen met eten in zijn buurt. Vasten is een persoonlijke keuze, en de meeste moslims vinden het helemaal geen probleem.
- Plan zware inspanningen liever in de voormiddag. Op het einde van de dag is de energie lager.
- Een vergadering rond zonsondergang? Laat even toe dat iemand een dadel en een slok water neemt.
- Vraag gerust wat het voor iemand betekent. De meeste moslims vertellen er graag over.
Veel moskeeën in Vlaanderen houden in de ramadan een open iftar. Iedereen is welkom, ook wie geen moslim is. Het is de beste manier om te zien wat de ramadan echt is: een maand van geloof, gulheid en samen aan tafel.
Een uitnodiging
God zegt midden in de verzen over het vasten iets wat voor iedereen geldt, moslim of niet:
Koran 2:186
وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ ۖ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ ۖ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ ﴿١٨٦﴾
Wanneer Mijn dienaren jou naar Mij vragen: Ik ben nabij. Ik verhoor het gebed van iemand die bidt, wanneer hij Mij aanroept. Zij moeten Mij dus gehoor geven en in Mij geloven. Misschien zullen zij de goede weg opgaan.
Lees verder
- Koran: 2:183-186, soera 97
- Sahih al-Boechari 1901 en 1903 (Engels en Arabisch)
- Yaqeen Institute: How Does Ramadan Work? A Beginner’s Guide (Engels)